"Οι γονείς-ελικόπτερα"

Αγαπητοί γονείς και κηδεμόνες

Μετά το σπίτι, το παιδί σας περνάει τον περισσότερο χρόνο του στο σχολείο, τη δεύτερη οικογένειά του. Μόνο που ο δάσκαλος-γονιός είναι… πολύτεκνος! Έχει υπό την εποπτεία του πολλά παιδάκια και όλα θέλουν την προσοχή του.

Σύμφωνα με ένα σοφό παραμύθι  μια πέρδικα και μια κουκουβάγια μάλωναν ποια έχει το πιο όμορφο παιδί και φυσικά η καθεμία έλεγε ότι το δικό της παιδί ήταν το ομορφότερο. Και πώς μπορεί κανείς να πείσει μια μητέρα ότι το πιτσιρίκι της δεν είναι το τελειότερο παιδί επί γης ή ότι στο σχολείο δεν είναι ο καλύτερος μαθητής που υπάρχει, ειδικά αν πρόκειται για παιδί των πρώτων τάξεων του δημοτικού; Ακόμη πιο δύσκολο είναι να καταφέρει ο δάσκαλος να πείσει ένα γονιό ότι το παιδί του είναι άτακτο ή ότι δεν έχει κλίση στα μαθηματικά ή τη μουσική χωρίς να παρεξηγηθεί ή να κατηγορηθεί για μεροληψία.

Ένα φαινόμενο που παίρνει διαστάσεις τα τελευταία χρόνια στην Εκπαίδευση είναι οι γονείς που έρχονται στο σχολείο με επιθετική ακόμα και  πολεμική διάθεση. Αυτοί οι γονείς δεν εμπιστεύονται και αμφισβητούν το σχολείο σε κάθε του πτυχή. Σχεδόν σε καθημερινή βάση έρχονται σε προστριβές με το σχολείο για άπειρα σημαντικά ή και απολύτως ασήμαντα θέματα.

Είναι συνήθως γονείς υπερπροστατευτικοί, με απόλυτες απόψεις για την εκπαίδευση και την ανατροφή των παιδιών, που  απαιτούν από το σχολείο να προσαρμοστεί στις δικές τους αντιλήψεις και επιθυμίες, τις οποίες θεωρούν αδιαπραγμάτευτες.

Κάποιους  απ` αυτούς τους γονείς θα τους συναντήσει κανείς , στα διαλείμματα,   ανελλιπώς  στα κάγκελα  του σχολείου για να φέρουν «κάτι»  στο παιδί τους.

 Όταν ψιχαλίζει έρχονται να δουν αν βγήκαν  τα παιδιά στην αυλή στο διάλειμμα και αρρωστήσουν.

Όταν τα παιδιά πηγαίνουν στο θέατρο κουβαλούν μαζί τους το κινητό (που γνωρίζουν ότι  απαγορεύεται) γιατί θέλουν να ξέρουν που βρίσκονται τα παιδιά, «μη συμβεί κάτι».

Ανησυχούν για τους βαθμούς. Για τους σημαιοφόρους. Για το ποια δασκάλα θα πάρει την τάξη του χρόνου. Για το αν θα τελειώσουν την ύλη!! Για τις πολλές ή λίγες εργασίες που τους βάζει η δασκάλα. Και οπωσδήποτε για το Bullying. To παιδί τους είναι πάντοτε θύμα. Ποτέ θύτης. Αν όλοι λένε το αντίθετο, τότε απλά αυτό  έχει στοχοποιηθεί

Τα παιδιά αυτών των γονιών, συνήθως, αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής και συνύπαρξης στο σχολικό περιβάλλον. Έχουν  δυσκολίες να σεβαστούν τους κανόνες του σχολείου και δημιουργούν διαρκώς προβλήματα με τους συμμαθητές τους αλλά και τους εκπαιδευτικούς .

Τα τελευταία χρόνια έχουμε ένταση   του φαινομένου και η αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί στη συστηματική απαξίωση του δημόσιου σχολείου και των εκπαιδευτικών,   από τα ΜΜΕ,  που έχει πάρει απίστευτες διαστάσεις  στα μνημονιακά χρόνια. 

Εκτός όμως απ` αυτή την εξήγηση σίγουρα παίζουν ρόλο και πολλοί ακόμη παράγοντες.

Ο  άκρατος ατομικισμός, η πίστη στο «δικό μου παιδί που  αδικείται» γιατί είναι ξεχωριστό και δεν το καταλαβαίνει κανείς, η ανασφάλεια για το μέλλον, η  αμφισβήτηση κάθε δημόσιου και συλλογικού αγαθού  (που είναι διεφθαρμένο, αντιπαραγωγικό και άδικο, όπως η θηριώδης προπαγάνδα διαλαλεί)  είναι κάποιοι από τους παράγοντες .

Πολλοί ακόμη παράγοντες, όπως η ηλικία αυτών των γονιών (συνήθως είναι γονείς μεγαλύτερης ηλικίας) και  ο αριθμός παιδιών στην οικογένεια παίζουν ρόλο .

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα, ίσως το σοβαρότερο, που δυσχεραίνουν την εκπαιδευτική διαδικασία είναι η, χωρίς σοβαρή αιτία, απαξιωτική και επιθετική συμπεριφορά μερίδας γονέων.

Μέσα σε τέτοιο κλίμα η ίδια η  εκπαιδευτική διαδικασία καθίσταται προβληματική .

Κανείς βέβαια δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι το σχολείο είναι ένας χώρος απαλλαγμένος από προβλήματα όπου όλα λειτουργούν ιδανικά  ή ότι και οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν ευθύνες, κι αυτοί εξάλλου μέρος αυτής της κοινωνίας είναι, αλλά αυτή η κατάσταση ελάχιστα είχε να κάνει με πραγματικά προβλήματα.

 Όπως θα διαβάσετε στη συνέντευξη που μεταφράζουμε   το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό (παρότι στην Ελλάδα της γενικευμένης κρίσης εξελίσσεται διαρκώς  και παίρνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά) , τα ίδια πάνω κάτω φαινόμενα με παρεμφερείς ή και πανομοιότυπες  αιτίες εμφανίζονται και σε άλλες χώρες.

Με μια ουσιώδη διαφορά.

Στις  άλλες ευρωπαϊκές  χώρες αναγνωρίζεται ως παθολογικό κοινωνικό φαινόμενο. Στην Ελλάδα αυτή η   συμπεριφορά υπερπροστατευτικών γονέων,  επαινείται ως υπεύθυνη στάση απέναντι στην ανευθυνότητα δημοσίων λειτουργών.

Η  συνέντευξη που δημοσιεύουμε πιο κάτω είναι από τη γερμανική εφημερίδα  “ Lausitzer  Rundschau”.

Αφορμή για τη συνέντευξη ήταν η κυκλοφορία του βιβλίου του εκπαιδευτικού Γιόζεφ Κράους  με τίτλο « Γονείς- ελικόπτερα»,  στο οποίο αναλύει το φαινόμενο των υπερπροστατευτικών γονέων και τις επιπτώσεις από τη συμπεριφορά τους στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και στην ανάπτυξη των ίδιων των παιδιών τους.

 Το βιβλίο αυτό έγινε μπεστ σέλλερ στη Γερμανία (το βιβλίο βρίσκεται σε διαδικασία έκδοσης  και στα κινέζικα)  και ο Γιόζεφ Κράους καλείται συχνά από διάφορους φορείς και δίνει διαλέξεις στη Γερμανία αλλά και σε άλλες γερμανόφωνες χώρες,  αναλύοντας το φαινόμενο.

 «ΓΟΝΕΙΣ-ΕΛΙΚΟΠΤΕΡΑ»

«Τέλος με την υπερπροστατευτικότητα και την αντιμετώπιση  των παιδιών ως  αλόγων  κούρσας.»

Ποιοι είναι «οι γονείς-ελικόπτερα»;

Είναι γονείς οι οποίοι σαν ιπτάμενα  ραντάρ υπερίπτανται  κάθε στιγμή πάνω από  τα παιδιά τους  και είναι έτοιμοι να επέμβουν για να τα «σώσουν». Συνήθως σηκώνουν πολλή σκόνη και η εμφάνισή τους γίνεται πάντα με θόρυβο. Μεταξύ αυτών των γονιών μπορεί κανείς να διακρίνει τα «ελικόπτερα διάσωσης», « τα ελικόπτερα άμεσης επέμβασης»  και « τα ελικόπτερα μεταφοράς». Τους συναντά κανείς στα νηπιαγωγεία, στα σχολεία, στους συλλόγους και τα ιατρεία.

Δεν υπήρχαν πάντα τέτοιοι γονείς ή είναι φαινόμενο του καιρού μας;

Μεμονωμένες περιπτώσεις υπήρχαν και πριν. Υπάρχει όμως σημαντική αύξηση στη Δύση όπως και στην Ασία. Πριν από μερικά χρόνια οι « γονείς - ελικόπτερα»   ανήκαν στην ανώτερη τάξη.   Κατά τη γνώμη μου τους συναντά κανείς πια και  στη μεσαία τάξη. Κατά τις εκτιμήσεις μου οι « γονείς – ελικόπτερα», όπως και άλλες ακραίες  περιπτώσεις γονέων,  όπως  γονείς που παραμελούν τα παιδιά τους,  είναι περίπου το ένα τρίτο των γονιών. Ευτυχώς τα δύο τρίτα των γονιών είναι συνεργάσιμοι,  κανονικοί, φυσιολογικοί άνθρωποι

Σε τι οφείλεται η αύξηση του αριθμού των «γονιών -ελικόπτερα»;

Ένας λόγος είναι ότι αυξάνεται ο αριθμός των οικογενειών με ένα παιδί. Επίσης το γεγονός ότι πολλοί πλέον γίνονται γονείς σε μεγαλύτερη ηλικία. Στη Γερμανία αυξάνεται ο αριθμός των οικογενειών με ένα παιδί.

 Επίσης υπάρχει κι ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο. Αυτό είναι ότι πολλοί  γίνονται  γονείς σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία. Οι μεγαλύτεροι σε  ηλικία  γονείς  είναι πολύ «προγραμματισμένοι», με λιγότερο αυθορμητισμό και μικρότερη ενσυναίσθηση.

Επίσης παρατηρείται μια όλο και μεγαλύτερη ψυχολογικοποίηση  της ανατροφής των παιδιών.  Αυτό οφείλεται σε  μια πραγματική πλημμυρίδα της λεγόμενης βιομηχανίας συμβουλευτικής, μέσω του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου.

Μέσα σ` όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε και το φόβο  που προκαλείται από  τις έρευνες που «διαπιστώνουν»  ότι  οι Γερμανοί μαθητές υστερούν σε σχέση με τους συνομηλίκους τους παγκόσμια και ότι  αν δεν φοιτήσουν στο ανώτερο σχολείο (Gymnasium)  και δεν κάνουν το Abitur  (απολυτήριες εξετάσεις που εξασφαλίζουν τη φοίτηση στα πανεπιστήμια) δεν έχουν καμιά ελπίδα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Ποια είναι η εξέλιξη των παιδιών αυτών των γονέων;

Τα παιδιά αυτά ενώ αναπτύσσουν έντονες φιλοδοξίες  από την άλλη δυσκολεύονται να αναλάβουν ευθύνες. Δυσκολεύονται στην πραγματικότητα  να ενηλικιωθούν και περνάνε   μια παρατεταμένη  εφηβεία. Δεν αποκτούν πραγματική αυτονομία από τους γονείς.  Όπως καταλαβαίνεται αυτά τα παιδιά γίνονται στη συνέχεια και  προβληματικοί σύζυγοι.

Τα σημερινά παιδιά είναι διαφορετικά από τα παιδιά των προηγούμενων γενεών;

Η υπερπροστατευτική παιδαγωγική έχει κάνει τα παιδιά διαφορετικά. Η ακτίνα δράσης των σημερινών δεκάχρονων  παιδιών από τα δύο με τρία χιλιόμετρα που ήταν παλιότερα έχει περιοριστεί στα 200 με 300 μέτρα ( Σημ: Στις ελληνικές πόλεις μάλλον έχει μηδενιστεί.). Πολλά παιδιά που  υπερπροστατεύονται, δεν τους επιτρέπεται, για παράδειγμα,  να σκαρφαλώσουν σε ένα δέντρο και μεταφέρονται με το αυτοκίνητο μέχρι την πόρτα του σχολείου. Έτσι δεν μαθαίνουν μόνα τους να διαχειρίζονται  τους κινδύνους.

 Το τηλεοπτικό στερέωμα, από την άλλη,  τρομοκρατεί ότι παντού υπάρχουν κίνδυνοι και ότι  το κακό καραδοκεί. Οι στατιστικές, βέβαια, δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Για παράδειγμα ο αριθμός των νεκρών από τροχαία από τη δεκαετία του 1970 έχει μειωθεί κατά 80%. (Ακόμα και η περίπτωση της παιδικής  κακοποίησης οι έρευνες δείχνουν ότι κατά 90% συμβαίνουν στο στενό  οικογενειακό περιβάλλον κι όχι έξω από αυτό, αναφέρει ο Γιόζεφ Κράους σε άλλη συνέντευξη του  στην εφημερίδα Die Welt.)

Εκτός από γονείς, υπάρχουν και παππούδες -ελικόπτερα;

Όπου συμμετέχω σε ημερίδες με θέμα τους «γονείς - ελικόπτερα»  έρχονται και πολλοί παππούδες. Μερικοί όντως κακομαθαίνουν τα εγγόνια τους. Υπάρχουν όμως και πολλοί παππούδες με τους οποίους  μιλάω,   που αντιμετωπίζουν με έντονο σκεπτικισμό την ανατροφή των σημερινών παιδιών.

Ποιος είναι ο αντίλογος στους «γονείς- ελικόπτερα»;

Κατά την άποψή μου η ανατροφή των παιδιών είναι μια υπόθεση που έχει κάποια όρια στον προγραμματισμό. Πρέπει να βρίσκει κανείς τη χρυσή τομή μεταξύ του «καθοδηγώ»  και του «αφήνω να αναπτυχθεί». Οι γονείς δεν πρέπει από φόβο ότι θα χάσουν την αγάπη των παιδιών τους να αφήνουν τα παιδιά να κάνουν ότι θέλουν. Θα πρέπει να αφήσουμε τα παιδιά να παίρνουν πρωτοβουλίες, ακόμα κι αν αποτύχουν θα μάθουν να διαχειρίζονται την απογοήτευση  και την αποτυχία τους. Πρέπει να τα εμπιστευτούμε γιατί έτσι θα αποχτήσουν αυτοεκτίμηση, θα γίνουν υπεύθυνα και θα εξελίσσονται με εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.

Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το χιούμορ παίζει σημαντικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών. Το χιούμορ ακτινοβολεί ζεστασιά , δημιουργικότητα και καλοσύνη. Δίνει μια ευκαιρία τις ανεπάρκειες  και τις δυσκολίες μας να τις αντιμετωπίζουμε πιο ψύχραιμα.

Είναι η περίπτωση των «γονιών- ελικόπτερα» θεραπεύσιμη;

Σε ένα πρώτο στάδιο, όσο υπάρχει ακόμα η ευελιξία και η δυνατότητα να αλλάζει κανείς, μπορεί αυτό να συμβεί. Κι όταν συμβεί  σε πολλές περιπτώσεις έχει και σαν αποτέλεσμα οι γονείς αυτοί να θέλουν να αποχτήσουν περισσότερα παιδιά.

*Η έκφραση  Förderwahn σημαίνει τη μανία να φορτώνονται τα παιδιά με δραστηριότητες.

Ο Γιόσεφ Κράους είναι πρόεδρος  συνδικάτου εκπαιδευτικών της Γερμανίας  (Deutsche Lehrerverband) , διευθυντής Λυκείου  και ψυχολόγος.

Σημ: 1.Πάνω στο ίδιο θέμα έχει ενδιαφέρον η επιστολή που έστειλε στην εφημερίδα "Stuttgarter Zeitung"    ο διευθυντής του Δημοτικού σχολείου της πόλης Bad Cannstatt, Ράλφ Χέρμαν,  διαμαρτυρόμενος για τη συμπεριφορά των γονιών του σχολείου. Γράφει χαρακτηριστικά: « Καθημερινά πολλοί γονείς φέρνουν τα παιδιά τους στο σχολείο με το αυτοκίνητο μέχρι την είσοδο του σχολείου, όπου  παρκάρουν παράνομα  παρεμποδίζοντας την ασφαλή είσοδο των μαθητών. Στη συνέχεια ξεφορτώνουν τσάντες και παιδιά και τα ακολουθούν κουβαλώντας  τις τσάντες μέσα στις τάξεις όπου και  περιμένουν να βγάλουν τα μπουφάν των παιδιών και να τα κρεμάσουν στις κρεμάστρες. Με την ευκαιρία ψάχνουν και  τους εκπαιδευτικούς για να ρωτήσουν διάφορα πράγματα. Η κατάσταση, γράφει ο διευθυντής, είναι απίστευτη και απαράδεκτη.»

2. Η έκφραση « γονείς- ελικόπτερα»  ‘Helikopter-Eltern’ προέρχεται από την Αμερική, όπου  επίσης το  φαινόμενο έχει, από χρόνια,  πάρει διαστάσεις. ( Ο συγγραφέας επιλέγει αντί της γερμανικής λέξης  Hubschrauber  την  ελληνική λέξη  Helikopter  για τον τίτλο του βιβλίου. Η ελληνική λέξη εμπεριέχει περισσότερες έννοιες από τη γερμανική που αποδίδει περισσότερο το συγκεκριμένο μεταφορικό μέσο.)